CO2-sensoren en -detectoren: wanneer en waarom ze te gebruiken 

Kooldioxide is, hoewel het een natuurlijk bestanddeel van de aardatmosfeer is, een van de zogenoemde toxische gassen. Een verhoogde concentratie kan de gezondheid en zelfs het leven van mensen in gevaar brengen. Het grootste risico bestaat in specifieke industriële sectoren, maar een zeker gevaar geldt ook voor huishoudens en openbare gebouwen.

Is kooldioxide eigenlijk wel gevaarlijk?

Ja, hoewel ernstige CO2-vergiftigingen zeer zelden voorkomen, gaat het om een toxisch gas dat een bedreiging vormt voor de gezondheid van mens en dier.

Kooldioxide ontstaat tijdens verschillende biochemische processen, met name ademhaling, verbranding, fotosynthese, compostering en gisting. Het is dus een heel normaal bestanddeel van de lucht – het vormt ongeveer 0,04 % van de lucht die we inademen. De grenswaarde binnenshuis is in Tsjechië vastgesteld op 0,15 %, een concentratie die voor mensen geen problemen veroorzaakt. 

Waar een verhoogd risico op CO2-vergiftiging bestaat

De CO2-concentratie kan in elk interieur verhoogd zijn, maar de mate van risico verschilt aanzienlijk:

1. In gewone woningen kan slechts een licht verhoogde CO2-concentratie optreden, en dan vooral bij onvoldoende ventilatie. Het is daarom belangrijk om voor voldoende toevoer van zuurstof te zorgen, of eventueel een CO2-detector te installeren die u betrouwbaar en nauwkeurig informeert over de luchtkwaliteit in huis.  

2. In afgesloten binnenruimtes met een groter aantal personen, zoals scholen, kantoren of commerciële ruimten, is het risico iets hoger. De CO2-concentratie stijgt hier namelijk veel sneller en als bijvoorbeeld de luchtbehandeling uitvalt, kan een matig ernstige CO2-vergiftiging optreden. Detectie met behulp van CO2-sensoren wordt hier daarom nadrukkelijk aanbevolen.

3. Daarnaast zijn er specifieke plaatsen en situaties waar de CO2-concentratie een levensgevaarlijke grens kan overschrijden. Het gaat met name om brouwerijen, wijnkelders, verbrandingsinstallaties, ketelruimtes, garages, grotten, schachten en bijvoorbeeld kassen. Hier ontstaat namelijk vele malen meer CO2 dan onder normale omstandigheden. In sommige van deze gevallen is CO2-detectie zelfs wettelijk verplicht, al liggen de toegestane limieten hoger dan bij openbare gebouwen – zo geldt in brouwerijen en wijnbedrijven een blootstellingslimiet van 0,5 % (5000 ppm) als gemiddelde over een werkshift van acht uur.  

In afgesloten kantoren, scholen of commerciële gebouwen bestaat het risico op een verhoogde CO2-concentratie. 

Symptomen van kooldioxidevergiftiging  

De symptomen van een lichte intoxicatie door kooldioxide heeft bijna iedereen wel eens ervaren – het gaat om het gebruikelijke ongemak dat we voelen in benauwde ruimtes, dus vermoeidheid, verminderde concentratie, hoofdpijn, misselijkheid, lusteloosheid enzovoort. Deze toestanden treden op bij een CO2-concentratie vanaf ongeveer 0,2 %.

Bij een extreem hoge concentratie van ongeveer 5-10 % veroorzaakt kooldioxide bewusteloosheid, en een concentratie boven 20 % kan tot overlijden leiden. CO2 bindt zich namelijk aan hemoglobine in het bloed, waardoor het transport van zuurstof in het menselijk lichaam wordt beperkt. Iemand kan dus normaal blijven ademen, maar er treedt zogenoemde inwendige verstikking op.

Detectie en meting van CO2

Afgezien van de eerste vergiftigingsverschijnselen, die echter vrij aspecifiek zijn, helpt alleen een hoogwaardige gasdetector u om een gevaarlijke CO2-concentratie vast te stellen. Kooldioxide is namelijk met de zintuigen niet waarneembaar – dit gas is kleur-, smaak- en geurloos. De symptomen van vergiftiging kunnen bovendien gemakkelijk worden verward met andere gezondheidsklachten, wat het herkennen van het risico nog moeilijker maakt.

Kooldioxidedetectoren voor huishoudelijk gebruik

De installatie van een CO2-melder in huis geeft u volledige controle over de luchtkwaliteit. Sommige modellen meten ook andere waarden, zoals luchtvochtigheid en temperatuur, factoren die eveneens bijdragen aan de mate waarin de lucht “bedompt” is.

Huishoudelijke detectoren beschikken doorgaans over een overzichtelijk display, waarop u de CO2-concentratie in real time kunt aflezen. Als de concentratie stijgt, waarschuwt de detector u met een geluids- of lichtsignaal. Ventileer in dat geval grondig en verleen bij vergiftigingsverschijnselen eerste hulp.

Kooldioxide is zwaarder dan lucht, daarom worden CO2-sensoren op ongeveer 10-20 cm boven de vloer geïnstalleerd. Het display van de detector met besturingseenheid kan uiteraard op ooghoogte worden geplaatst.  

EVIKON-kooldioxidedetector voor de industrie. 

Kooldioxidedetectoren in de industrie

Zoals hierboven al vermeld, is CO2-detectie in sommige sectoren wettelijk verplicht en elders op zijn minst aanbevolen. Detectie van gevaarlijke gassen, waartoe ook kooldioxide behoort, maakt deel uit van de arbeidsveiligheid. De werkgever is niet alleen verplicht het risico van verhoogde concentraties gevaarlijke gassen te voorkomen, maar ook werknemers regelmatig te instrueren over noodprocedures.

Industriële CO2-detectoren kunnen op meerdere CO2-concentraties worden gekalibreerd en worden gekoppeld aan verschillende veiligheids- en waarschuwingssystemen. Tweetrapssignalering kan bijvoorbeeld als volgt werken: bij een licht verhoogde concentratie (eerste waarschuwingsgrens) wordt de ventilatie automatisch ingeschakeld en gaat een lichtwaarschuwingsbord branden; bij een hoge concentratie (tweede waarschuwingsgrens) komt daar een akoestisch en optisch alarm bij.

Gasdetectoren voor de industrie moeten goed worden onderhouden en regelmatig gekalibreerd worden volgens de instructies van de fabrikant of leverancier. Modellen van toonaangevende wereldfabrikanten kenmerken zich door een robuuste constructie en zeer nauwkeurige en betrouwbare sensoren, waardoor ze ook geschikt zijn voor veeleisende omstandigheden. Naast CO2-sensoren worden in de industrie het vaakst gecombineerde gas- en CO-detectoren gebruikt.

Hoewel gevallen van ernstige kooldioxidevergiftiging zeer zeldzaam zijn, is het niet verstandig de kwaliteit van de lucht die we inademen te onderschatten – zowel thuis als op de werkplek. In bepaalde omgevingen, waar het risico op een gevaarlijke CO2-concentratie groter is, kunnen CO2-melders onaangename intoxicatieverschijnselen en misselijkheid helpen voorkomen.