Microplastics in drinkwater: welke filters verwijderen ze echt?

Microplastics komen tegenwoordig veel voor in drinkwater en flessenwater, maar met de juiste filtratie kan hun hoeveelheid aanzienlijk worden verminderd. Niet alle filters zijn echter even effectief. In dit artikel leest u welke technologieën echt werken, wat hun voor- en nadelen zijn en op basis waarvan u een filter kiest dat uw gezondheid beschermt zonder de leidingen onnodig te belasten.

Wat zijn microplastics en hoe komen ze in drinkwater terecht?

Microplastics zijn kleine kunststofdeeltjes met een grootte van 1 μm tot 5 mm. Kleinere deeltjes onder 1 μm worden vaak aangeduid als nanoplastics. Helaas zijn ze tegenwoordig praktisch overal te vinden – in oceanen, op bergtoppen, in de bodem, in voedsel, in de lucht, in drinkwater en zelfs rechtstreeks in het menselijk lichaam.

Microplastics komen vooral in drinkwater terecht door de afbraak van plastic afval in het milieu, zoals PET-flessen of kunststof verpakkingen. Daarnaast kunnen ze in het water belanden tijdens het wassen van synthetische materialen, die kleine vezels afgeven. In het verleden waren ze zelfs een gangbaar bestanddeel van sommige cosmetische en reinigingsproducten, maar de productie daarvan voor deze toepassingen wordt in de EU tegenwoordig geleidelijk beperkt.

En hoe is het mogelijk dat microplastics ook in kraanwater zitten? Gewone afvalwaterzuiveringsinstallaties kunnen grotere stukken plastic opvangen, maar een enorme hoeveelheid kleine microplastics passeert de zuivering en komt vervolgens terecht in rivieren en reservoirs die dienen als bron van drinkwater.

Microplastics zijn tegenwoordig overal

Is het dan beter om flessenwater te drinken?

Nee, helaas is ook het drinken van flessenwater geen oplossing. Dit water bevat namelijk microplastics die vrijkomen uit de fles waarin het wordt bewaard, en zelfs in veel grotere hoeveelheden dan kraanwater. Wetenschappers van Columbia University en Rutgers University in de VS voerden een gedetailleerd onderzoek uit, waarbij zij monsters van flessenwater analyseerden. Zij stelden vast dat één liter flessenwater gemiddeld ongeveer 240 duizend deeltjes microplastics en nanoplastics bevat.

Zijn microplastics in drinkwater schadelijk voor de gezondheid?

Er is steeds meer bewijs dat microplastics een gezondheidsrisico kunnen vormen. De precieze gevolgen van langdurige blootstelling voor de mens zijn echter nog steeds onderwerp van intensief onderzoek.

Wel weten we zeker dat microplastics giftige stoffen aan zich kunnen binden, zoals pesticiden, organische verontreinigende stoffen en zware metalen. Na inname van microplastics kunnen deze stoffen negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid van mensen en dieren. Bovendien kunnen microplastics oxidatieve stress in cellen veroorzaken, een vorm van cellulaire toxiciteit die een risicofactor is voor het ontstaan van sommige chronische aandoeningen.

Uit onderzoek van het Hydrologisch Instituut van de Tsjechische Academie van Wetenschappen, dat zich richtte op het voorkomen van microplastics in verschillende drinkwaterbronnen en in gefilterd drinkwater, bleek dat:

• Microplastics aanwezig waren in alle geanalyseerde monsters, in concentraties van enkele tientallen tot enkele duizenden per liter ruw water en van enkele eenheden tot honderden deeltjes per liter behandeld (drink)water.

• De afname van microplastics tussen ruw en behandeld water bedroeg 70-88 %. De overgrote meerderheid, tot 95 %, bestond uit microplastics kleiner dan 10 µm.

• Qua materiaalsamenstelling domineerden veelgebruikte kunststoffen zoals PET (polyethyleentereftalaat), PP (polypropyleen) en PE (polyethyleen), maar ook celluloseacetaat (CA) en polyvinylchloride (PVC).

Ook daarom heeft de EU een richtlijn aangenomen die voor het eerst een kader invoert voor de monitoring van microplastics in drinkwater. De richtlijn stelt voorlopig nog geen bindende hygiënische grenswaarde vast, maar vereist wel dat zij worden opgenomen op de zogeheten lijst van te monitoren stoffen.

Welke waterfilters verwijderen microplastics echt?

Terwijl het drinken van flessenwater de inname van microplastics paradoxaal genoeg kan verhogen, is het wel zinvol om drinkwater te filteren. Maar voor welke technologie kiest u dan? Het meest geschikt is mechanische of membraanfiltratie, die ongewenste deeltjes opvangt; ook een koolstoffilter kan gedeeltelijk helpen. Andere methoden van waterbehandeling zijn tegen microplastics niet effectief.

Membraanwaterfilters verschillen in poriegrootte, mechanische filters in de fijnheid van het filtergaas. In beide gevallen wordt deze parameter uitgedrukt in μm (micrometer) en bepaalt hij welke deeltjesgrootte het waterfilter kan tegenhouden.

Let echter op: voor drinkwater geldt niet dat hoe kleiner de poriën zijn, hoe beter de filtratie – extreem kleine poriën houden weliswaar zelfs de kleinste nanoplastics in water tegen, maar verwijderen tegelijk ook essentiële mineralen uit het drinkwater. Een typisch voorbeeld van zo’n filter is omgekeerde osmose – water dat op deze manier is behandeld, verschilt qua samenstelling sterk van drinkwater en kan gebruikers paradoxaal genoeg gezondheidsproblemen bezorgen.

Tabel: Vergelijking van technologieën voor drinkwaterfiltratie.

Welke waterfilters zijn niet effectief tegen microplastics en waarom?

Rond drinkwaterfiltratie doen veel mythes de ronde, die vaak zelfs door verkopers zelf worden verspreid. Daarom hebben wij voor u ook een overzicht samengesteld van filters die microplastics niet uit water verwijderen.

Helpt een waterfilterkan tegen microplastics?

Slechts beperkt. Waterfilterkannen werken meestal op basis van koolstoffiltratie, die opgeloste schadelijke stoffen opvangt en weinig effect heeft op mechanische verontreiniging. Er bestaan ook speciale filterkannen met membraan, maar die hebben doorgaans geen voldoende kleine poriën en houden de kleinste deeltjes niet tegen. Bovendien zijn filterkannen vaak van kunststof gemaakt en kunnen zij dus extra microplasticdeeltjes aan het water afgeven.

Filterkannen dienen daarom in de eerste plaats om chloor te verwijderen en de smaak en geur van water te verbeteren, niet om microplastics te verwijderen.

Een waterfilterkan verbetert de smaak en geur van water, maar kan microplastics niet verwijderen

Verwijderen koken of een UV-lamp microplastics?

Nee. Koken en een UV-lamp zijn methoden voor waterdesinfectie die schadelijke micro-organismen, virussen en bacteriën verwijderen. Tegen mechanische verontreiniging zijn ze volledig ineffectief. Integendeel, hoge temperaturen kunnen ervoor zorgen dat uit sommige kunststoffen meer schadelijke chemische stoffen vrijkomen.

Is actief kool voldoende?

Gedeeltelijk. Een waterfilter met actief kool vangt microplastics fysiek op doordat deze aan het extreem poreuze oppervlak blijven kleven, dus eerder toevallig. Voor een betrouwbare verwijdering van microplastics is het raadzaam dit te combineren met membraanfiltratie.

Welk filter tegen microplastics raden wij aan voor thuisgebruik?

Als u zeker wilt zijn van schoon water zonder microplastics en andere mechanische verontreinigingen, raden wij een tweetrapsfiltratie aan:

1. Een voorfilter met filtergaas van 20 μm tot 100 μm, dat bij de waterinlaat wordt geïnstalleerd. Dit houdt grotere verontreinigingen tegen en beschermt zo de waterleidingen en het daaropvolgende kraanwaterfilter. Een fijner waterfilter voor het hele huis is niet geschikt, omdat dit drukverlies in de leidingen kan veroorzaken en frequent onderhoud zou vereisen.

2. Een kraanwaterfilter met filterelement van 0,1 μm tot 1 μm, dat u onder de gootsteen installeert. Op deze manier zuivert u het water dat bestemd is om te drinken en te koken ook van de kleinste deeltjes, zonder het volledige leidingnet in huis te belasten.

Als voorfilter heeft bijvoorbeeld het loodvrije terugspoelbare filter Honeywell F76S-LF zich bewezen voor water uit een put. Het filterelement van 20 µm houdt zand, fijne sedimenten, roestdeeltjes en kunststofdeeltjes tegen. Het filter is voorzien van terugspoeling, waardoor het filtergaas snel en effectief kan worden gereinigd zonder de watertoevoer tijdens het onderhoud te onderbreken.

Als uw water echter sterker verontreinigd is, raden wij aan om bij de inlaat een grover filter te installeren, zodat dit niet onnodig snel verstopt raakt en de druk in de leidingen niet verlaagt. Een oplossing kan het huisfilterstation Honeywell HS10S-LF met een filterelement van 100 µm zijn.

Voordat u een concreet filter kiest, raden wij onze klanten altijd aan om een onafhankelijke laboratoriumanalyse van het water te laten uitvoeren. Alleen zo komt u erachter met welke soorten verontreinigingen het filter moet kunnen omgaan. Geen enkel waterfilter is namelijk universeel of het beste, en een systeem voor waterbehandeling en waterzuivering in huis moet altijd op maat worden ontworpen.

Honeywell huisfilterstation

Hoe onderhoudt u een waterfilter voor thuis en wanneer vervangt u het filterelement?

Geen enkel filter kan zonder zorgvuldig en regelmatig onderhoud. De werkwijze verschilt afhankelijk van of het om een mechanisch filter of een koolstoffilter gaat. Hieronder beschrijven wij de algemene onderhoudsstappen, maar volg altijd de instructies van de fabrikant.

Onderhoud van een mechanisch waterfilter stap voor stap

Een mechanisch filter bevat een filtergaas dat vaste deeltjes in het water opvangt. Deze verontreinigingen hopen zich geleidelijk op in het filtergaas. Als u ze niet verwijdert, zal de doorstroming afnemen en kan het uiteindelijk zelfs tot volledige verstopping komen.

Het onderhoudsinterval is individueel, maar in het algemeen geldt: hoe fijner het filter, hoe vaker onderhoud nodig is, en reiniging moet minimaal eens per half jaar plaatsvinden. Als u echter tekenen van vervuiling waarneemt, met name een verminderde doorstroming, reinig het filter dan onmiddellijk.

1. Sluit de afsluiters vóór en na het filter.

2. Verwijder het filtergaas voorzichtig uit het filter en spoel het af onder stromend water. Gebruik daarbij geen borstels, sponzen of doeken.

3. Plaats het filtergaas terug in het filter en open de afsluiters.

Sommige mechanische filters zijn voorzien van terugspoeling of automatische spoeling, wat het onderhoud vergemakkelijkt.

Onderhoud van een koolstoffilter stap voor stap

Een koolstofelement heeft een beperkte levensduur van ongeveer 6 maanden. Daarna is het niet meer in staat om verdere verontreinigingen op te vangen. Vervang het filterelement volgens de door de fabrikant voorgeschreven intervallen, of eerder als u merkt dat de waterkwaliteit achteruitgaat.

Zoekt u een effectieve drinkwaterfiltratie? Neem contact op met onze specialisten, die een systeem precies op maat voor u ontwerpen: poptavky@bola.cz, 311 257 435.

Veelgestelde vragen over microplastics in water

Verwijdert omgekeerde osmose microplastics uit water?

Ja. Omgekeerde osmose behoort tot de meest effectieve technologieën voor het verwijderen van microplastics en nanoplastics. Tegelijkertijd verwijdert deze methode echter ook het merendeel van de mineralen uit het water en is daarom geen geschikte oplossing voor huishoudens.

Is kraanwater slechter dan flessenwater als het om microplastics gaat?

Nee. Volgens de tot nu toe beschikbare studies bevat flessenwater doorgaans meer microplastics dan leidingwater, omdat de deeltjes kunnen vrijkomen uit zowel de kunststof fles als de dop. Als de kwaliteit van het kraanwater goed is, is dit vanuit het oogpunt van microplastics meestal de betere keuze.

Helpt een waterfilterkan tegen microplastics?

Slechts beperkt. Gewone filterkannen zijn vooral bedoeld om de smaak van water te verbeteren en chloor of bepaalde opgeloste stoffen te verwijderen. Voor het opvangen van fijne microplastics en nanoplastics in water zijn zij doorgaans niet voldoende effectief.

Hoe weet ik of een filter echt effectief is tegen microplastics?

Let vooral op het type filtratie en de poriegrootte of filtratiefijnheid die door de fabrikant wordt opgegeven. Voor het opvangen van microplastics zijn mechanische of membraanfilters met een fijnheid van ongeveer 0,1 tot 1 µm geschikt. Het is ook een voordeel als de fabrikant de effectiviteit van het filter onderbouwt met resultaten van onafhankelijke laboratoriumtests.

Heb ik voor putwater een ander filter nodig dan voor leidingwater?

Vaak wel. Putwater kan grotere hoeveelheden sediment, ijzer, mangaan of micro-organismen bevatten, waardoor vaak een andere combinatie van filters nodig is dan bij water uit het openbare waterleidingnet. Een geschikte oplossing moet altijd uitgaan van een laboratoriumanalyse van de specifieke waterbron.